در خصوص تاثیر نوسانات نرخ ارز بر تامین مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز تولید نوشت: نزدیک به ۴ دهه از انقلاب اسلامی می گذرد و در این بازه زمانی همواره سیاست ها مبتنی بر ثابت نگه داشتن نرخ ارز و چند نرخی بودن آن بوده است. این عملکرد باعث ایجاد مشکلاتی برای تولیدکنندگان و همچنین بروز شوک های ارزی و نوسانات نرخ ارز و بر هم خوردن ثبات بازارها گردیده است. پایداری نرخ ارز از طریق ثباتی که در انواع بازارها ایجاد می کند باعث ایجاد رشد اقتصادی باثبات در کشور می شود.  مطالعات مختلفی وجود دارد که نشان دهنده رابطه منفی بین نوسانات نرخ ارز و رشد اقتصادی می باشد.

عده ای بر این باورند که افزایش نرخ ارز یا به بیان دیگر تضعیف ارزش پول ملی، باعث رونق صادرات می گردد اما جنبه های دیگر این مسئله را نادیده گرفته اند. صادرات زمانی رونق می گیرد که کشور در بازارهای بین المللی تاثیرگذار بوده و بتواند در صورت وجود تورم داخلی، این تورم را در قیمت تمام شده لحاظ کند. برای کشوری مثل ایران که همواره از تورم های بالا رنج می برد و در بازارهای بین المللی نیز تاثیرگذار نمی باشد، افزایش نرخ ارز باعث رونق صادرات غیرنفتی است اما این مسئله به قیمت تضعیف ارزش پول ملی تمام می شود. هر چند نکته مثبت افزایش نرخ ارز، جلوگیری از واردات کالاهای غیرضروری است اما این افزایش بر واردات کالاهای سرمایه ای و واسطه ای نیز اثرگذار خواهد بود. از آنجا که ایران در تکنولوژی کشوری وابسته است افزایش نرخ ارز، قیمت نهاده ها را افزایش داده که اثر خود را در کل فرآیند تولید نشان خواهد داد و بنابراین و بنا به دلیل پیش گفته، رونق صادرات را نیز به دنبال نخواهد داشت.

نوسانات رو به بالای نرخ ارز بر نرخ تورم نیز تاثیرگذار می باشد. علاوه بر افزایش قیمت کالاهای اساسی وارداتی که تقریبا جایگزین مناسب داخلی برای آنها نیست و همچنین کالاهایی که مواد اولیه آنها وارداتی است، برخی تولیدکنندگان از این شرایط سوءاستفاده کرده و قیمت کالاهای خود را که هیچ وابستگی به نرخ ارز ندارد، افزایش می دهند. بنابراین سطح عمومی قیمت ها افزایش می یابد و در این شرایط تولیدکنندگان علاوه بر این که در تامین مواد اولیه وارداتی خود دچار مشکل می شوند، بلکه دیگر قادر به تهیه مواد اولیه تولید داخل نیز نخواهد بود.

از سوی دیگر عامه مردم در این شرایط نوسانی نرخ ارز انتظار دارند که قیمت تمام کالاها افزایش یابد که این انتظارات تورمی خود عامل بسیار مهمی در بروز تورم به ویژه در کشورهای در حال توسعه و کشورهایی که بازار رقابتی ندارند، می شود. به طور کلی این نوسانات باعث می شود عوامل بازار اطمینانی به آینده نزدیک بازار و قیمت ها نداشته باشند و نه تنها قیمت ها را افزایش دهند؛ بلکه حاضر به عرضه کالا در شرایط نوسانی نیز نباشند و در نتیجه چرخه تولید دچار مشکل می شود و ممکن است شرایط رکود و تورم همزمان ایجاد گردد.

افزایش لحظه ای نرخ ارز در ماه های اخیر باعث شد که عده ای سودجو وارد بازار ارز شده و این وضعیت را متلاطم تر کنند. این افراد با انگیزه بهره بردن از این افزایش مداوم، انواع ارز را خریداری کرده و در بازارهای غیرقانونی به فروش رساندند.

تولیدکننده و واردکننده ای هم که نیازمند ارز بوده و با کمبود آن مواجه شده مجبور به خرید ارز از بازار سیاه شده است. این شرایط منجر به تشدید بحران ارزی شده و همچنین باعث شده نیاز ارزی تولیدکننده تامین نشود. تامین ارز از بازارهای غیررسمی باعث افزایش قیمت تمام شده کالا و در نتیجه بروز تورم بیشتر می گردد.

مهمترین پیامد نوسانات نرخ ارز، که اغلب افزایشی نیز هست، نااطمینانی در بازار می باشد به نحوی که تولیدکنندگان قادر به تصمیم گیری در مورد تولید نخواهند بود. برخی مواد اولیه را با نرخ ارز آزاد خریداری کرده و حاضر به فروش محصولات خود با قیمت های پایین و دستوری نیستند و اقلام مورد نیاز مردم را احتکار می نمایند. همچنین صادرکنندگان نیز نمی توانند در مورد صادرات اقلام خود تصمیم درستی داشته باشند چرا که نمی توانند آینده بازار و قراردادهای خود را پیش بینی نمایند.

از آنجا که بسیاری از صادرکنندگان فروش مدت دار دارند، در شرایط نوسان نرخ ارز نمی توانند تصمیمات درستی را برای فروش محصولات خود اعمال نمایند. از سوی دیگر روند سرمایه گذاری در کشور با افول مواجه خواهد شد. چرا که در چنین شرایط نوسانی سرمایه گذاران به بخش های مولد وارد نشده که باعث رکود و تاثیر منفی در تولید می گردد.

تسهیلات ارزی برای برخی صنایع بزرگ ضروری است اما با شرایط نوسانی نرخ ارز این تسهیلات مقرون به صرفه نخواهد بود. چرا که تولیدکننده نمی داند در آینده این تسهیلات را با چه نرخ ارزی می بایست پرداخت نماید. بنابراین در این شرایط رکود بر تولید حاکم می گردد.

به طور کلی تثبیت نرخ ارز و عدم تعدیل آن با تورم داخل ضربه های زیادی را به تولیدکنندگان داخلی زده است. چرا که قیمت تمام شده کالای داخلی با کیفیت مشابه کالاهای وارداتی بسیار گران تر تمام شده و توان رقابت را از تولیدکننده داخلی می گیرد. از سوی دیگر مرزهای کشور را برای ورود بی رویه کالاهای وارداتی نیز باز می گذارد.

در شرایط فعلی بازار ارز، تامین ارز برای واردات و همچنین تبدیل آن به ریال دچار مشکل شده است. هر چند با طراحی سامانه نیما مشکلات شناسایی ورود و خروج ارز و تامین ارز و تبدیل آن به پول ملی تا حدودی برطرف شده اما این سامانه نیز ایراداتی داشته که نیاز به اصلاح دارد.

یکی از مشکلات سامانه نیما این است که برخی صرافی ها به دلیل بهره مندی از بازار سیاه حاضر به ثبت نام در این سامانه نیستند؛ از سوی دیگر از آنجا که نرخ گذاری ارز در این سامانه از طریق نرخ ثابت دولتی انجام می شود، صادرکنندگان تمایلی به استفاده از این سامانه برای تبدیل ارز به ریال را ندارند و ترجیح می دهند برای سودآوری بیشتر از بازار غیررسمی استفاده نمایند .

جمال رازقی با ارسال یادداشتی اختصاصی به خبرگزاری مهر

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *